ⓘ Enzyklopädie. Schon gewusst? Seite 367




                                               

Parasit

En Parasit is en Organismus oder en Virus, de sik nehrt un vermehrt up Kosten vun en annern Organismus, wo he mit tohopenleven deit. De Schaden vun sien Gastherr is nich so groot, datt de dor an toschann geiht. Wenn dat doch passeert, warrt vun e ...

                                               

Parasitoid

En Parasitoid is en Organismus, de as Endo- oder Ektoparasit in oder an en Weert leven deit, dormit he sik entwicklen kann, un düsse Weert geiht dor bi doot. So gifft dat Sluppwöpsen, de leggt ehre Eier in de Eier, Larven oder Poppen vun annere I ...

                                               

Schaamluus

De Schamluus is en Deertluus, de as Parasit an’n Minschen leven deit. Se is mit bloten Oog to sehn. Overdragen warrt se dör Kledaasch, Betttüüch un Drögeldöker. Man bi engen Körperkontakt könnt se ok vun Lief to Lief roverkrabbeln. Wenn se vun’n ...

                                               

Weiherflunken

Bi de Weiherflunken hannelt sik dat um en Ornen mank de Neeflunken. Tominnst en Deel vun ehre Tied leevt se as Binnenparasiten in annere Insekten. Vun de bekannten 550 Aarden leevt bi 60 Aarden in Europa. Dat Lief is bi Heken twuschen 1.5 un 7.5 ...

                                               

Prokaryoten

Prokaryoten, ok Prokaryonten, sünd Leevwesen, as Bakterien un Archaeen, de ut Zellen sunner Zellkarn bestaht. All Leevwesen, de ehre Zellen en Zellkarn hefft, weert Eukaryoten nömmt. De Prokaryoten ehr Zelltyp warrt Protocyte nömmt, gegen de Zell ...

                                               

Gemeennaam

En Gemeennaam oder ok Trivialnaam is en Beteken för en Saak, de för den allgemenen Bruuk in’n Alldag begäng is, sik aver nich na de offizielle Systematik richt, de vun dat tohören wetenschoppliche Fackrebeet dorför vörsehn is. Disse Fackrebeden k ...

                                               

Geslecht (Biologie)

Dat Geslecht is in de Biologie Deel vun de Systematik. En Geslecht hett een oder mehr Oorden vun Organismen. Elk Geslecht hett en latienschen Naam, de ut een Woort besteiht. All de Oorden in dat Geslecht hebbt denn en Naam, de ut den Naam vun dat ...

                                               

Klade

En Klade, ok Monophylum oder monophyleet‘sche Grupp is en systemaatsche Eenheit, wo de leste gemeensome Vorweser un all siene Nakamen in tohopenfaat’ sünd. Normolerwiese warrt dor mit beschreven, wie allerhand Aarden tohopenhangt. De Begreep kann ...

                                               

Nomenklatur (Biologie)

De bioloogsche Nomenklatur vun Organismen is eenheitlich regelt. De wetenschopliche Naam sett sik ut en Naam for dat Geslecht un en Binaam för de Oort Epitheton tosamen. De Naam för dat Geslecht warrt dorbi mit grote Anfangsbookstaven schreven un ...

                                               

Oort (Biologie)

De Oort is in de Biologie de Grundlaag för de Systematik un ok sünst för de Arbeid. En Oort hett in de Biologie en Naam ut twee Wöör. De Genusnaam un de Oortnaam. Op latiensch, af un an ok Kööklatiensch un greeksch. Ton Bispeel de Katt. Dat is Fe ...

                                               

Phänetik

De Phänetik oder numer‘sche Taxonomie is en System in de bioloogsche Systematik, wo dat dor up ankummt, en Taxonomie uptostellen up de Grundlaag vun morpholoogsche Kennteken. Dorbi warrt sunnerlich torüch grepen up Rekenverfahrens mit Hölp vun Co ...

                                               

Synonym (Taxonomie)

In de Biologie ehre Nomenklatur warrt de Begreep Synonym bruukt, wenn unnerscheedliche wetenschoppliche Naams for datsülvige Taxon bruukt weert. In de Wetenschoppen vun de Zoologie un de Botanik verscheelt sik de Bruuk un de akraate Terminologie ...

                                               

Taxon

Taxon is in de Biologie en Grupp vun Lebewesen, de as en systemaatsche Eenheit ankeken warrt. Meist hett de Grupp ok en egen Naam. Wie de wetenschoppliche Naam for de Taxa tostanne kummt, dor stellt de bioloogsche Nomenklatur Regeln for up. Wie d ...

                                               

Taxonomie

En Taxonomie is en eenheitlich Verfohren oder Modell, na dat Objekte na bestimmte Kriterien indeelt un in’e Reege brocht weert. Dor weert se in sunnerliche Kategorien oder Klassen bi insorteert.

                                               

Coronaviridae

Bi de Coronaviridae hannelt sik dat um en Familie vun Viren. Se höört all to de Ornen Nidovirales to. Se sett allerhand Aarden vun Warveldeerter to, as Söögdeerter, Vagels un Fisch, un lööst dor allerhand verscheden Süken ut. De eersten Coronavir ...

                                               

Virion

Virion, hen un wenn ok Viron, is de Beteken vun en enkelten Virus, wenn he nich binnen in de Zell vun en Weert togange is, man buten. En Virion besteiht ut een oder twee Moleküle vun Nukleinsüer, faken mit en Proteindopp dor umto. Düsse Dopp warr ...

                                               

Virologie

De Virologie is de Lehr, de sik mit de Viren befaten deit. Se beschrifft de Viren un deelt se in. Butendem forscht se dor over, wat for’n Egenaard de sunnerlichen Viren hefft un wie se sik vermehrt. Tolest unnersocht se ok, wie een Viren afwehren ...

                                               

Virusinfektschoon

Vun en Virusinfektschoon warrt snackt, wenn Viren dat up en Leevwesen afsehn hefft un toseht, datt se dor rinkaamt un sik dor in vermehrt. Sockse Leevwesen könnt Planten, Deerter oder ok Minschen ween. Normolerweise reageert de Organissen, wenn h ...

                                               

Binnenplasma-Nett

Dat Binnenplasma-Nett oder Endoplasmaatsche Retikulum is en System vun Kanals ut holle Rüümten mit bannig veele Arms un Twiege un Membrans dor umto. Mol af vun riepe Erythrozyten kann een dat Binnenplasma-Nett in all Zellen vun Eukaryoten finnen. ...

                                               

Chloroplast

En Chloroplast höört to de Plastiden un is en Deel vun de Zell vun de grönen Planten. Dat is en Organell, de Photosynthees maakt. In de Chloroplasten binnen is de gröne Farv, de Chlorophyll nöömt warrt. Chloroplasten hebbt jemehr eegen DNA. Dat w ...

                                               

Golgi-Apparaat

De Golgi-Apparaat tellt to de Organellen, de sik in de Zellen vun Eukaryoten finnen doot. Dor is en Biomembran umto. He maakt mit bi de Produktschoon vun Sekrete un bi annere Upgaven vun den Stoffwessel in de Zellen. Sien Naam hett he vun den ita ...

                                               

Lysosom

Lysosomen sünd Organellen in Zellen vun Deerter. Dor hannelt sik dat um eenfache Vesikels mit en suern pH-Weert bi. Umto hefft se en Biomembran. Tostanne brocht weert se to’n Deel in’n Golgi-Apparaat. In de Lysosome sitt Verdauungsenzyme in. Se h ...

                                               

Lüttkarn

De Lüttkarn oder Nukleolus is en lütt Deelken in’n Zellkarn vun de Eukaryoten ehre Zellen. Bestahn deit dat sunnerlich ut RNA un Protein. En Membran is dor nich umto. In de Lüttkarns sitt en sunnerlichen Deel vun dat Genom. Se maakt mit bi de Pro ...

                                               

Mikrotubulus

Mikrotubuli sünd Fasern in Röhrenform. Se bestaht ut Proteine un sünd, tohopen mit de Intermediärfasern un de Aktinfasern een Bostoff vun dat Zellskelett bi de Zellen vun Eukaryoten. Se hölpt mit, datt en Zellen ehre Form kriggt un behollt. Up de ...

                                               

Mitochondrium

Dat Mitochondrium is een vun de Organellen, de in de Zellen vun meist all Eukaryoten vorkaamt. Bi Prokaryoten gifft dat keen Mitochondern. Se sünd umslaten mit en Dubelmembran un dreegt egene Arvsubstanz. Mitochondern weert faken de Zellen ehre " ...

                                               

Organell

En Organell is en Unnerdeel vun en Zellen mit en sunnerliche Upgave. Wat en Organell akraat is, warrt unnerscheedlich defineert. Dat gifft Schrievers, de seggt, bloß Deele mit en Membran weern Organellen. Denn hören dor de Zellkarn, Mitochondern, ...

                                               

Pericyt

Pericyten sünd Zellen, de in de Butenwand vun de lütten Bloodfatten, de so nöömten Kapillaren inschalt sünd. De Kapillaren warrt vun Endothelzellen opboot, op de Pericyten oplagert sünd. De sorgt för’t Stabiliseeren vun de Kapillarstruktur un heb ...

                                               

Peroxisom

Peroxisomen, vörmols ok Microbodies nömmt sünd Organellen in de Zellen vun Eukaryoten. Dor is en Zellmembran umto. Se verbruukt Suurstoff in allerhand Tosamenhänge vun den Stoffwessel. Hüdigendags warrt annahmen, datt se de eersten Apparaate weer ...

                                               

Plastiden

Plastiden sünd Organellen in de Zellen vun Planten un Algen. Dat warrt annahmen, datt se sik entwickelt hefft ut Eenzellers, de vörmols sülvstännig ween weern un denn in en Endosymbiose mit frömde Zellen tohopengahn sünd. Se weert unner annern br ...

                                               

Protein

Proteine, Eiwitte oder Eiwittstoffe sünd bioloogsche Makromoleküle. Se bestaht ut Aminosüren un weert dör Peptidbinnsels tosamen holen. Proteine finnt sik in all Zellen un maakt meist mehr as 50 % vun ehr Drööggewicht ut. Se geevt nich bloß Struk ...

                                               

Protoplasma

Protoplasma is en Beteken för de binnere sol- oder geloordige fletige Masse vun all leven Zellen mitsams den Zellkarn. De Begreep is hüüt nich mehr begäng un warrt deelwies nich eenheitlich bruukt. Inföhrt worrn is de Begreep 1839 vun Jan Evangel ...

                                               

Ribosom

Ribosomen sünd lüttje Eenheiten in de Zellen vun Leevwesen. Se bestaht ut Proteine un Ribonukleinsüern. Ribosomen gifft dat bi Prokaryoten just so, as bi Eukaryoten. Dor finnt se sik in dat Zellplasma, in de Mitochondern un in de Chloroplasten. S ...

                                               

Stoffwessel

De Begreep Stoffwessel oder Metabolismus faat de Opnahm, den Transport un de cheemsche Ümwanneln vun Stoffen in en Organismus tosamen, as ok de Afgaav vun Stoffwesselendprodukten an de Ümgegend. Wenn sik dat bi’n eersten Fall üm Frömdstoffen hann ...

                                               

Vesikel (Biologie)

Vesikels sünd lüttje Blasen in de Zellen. Se sünd rund bit oval, un dor is en eenfacke oder dubbelte Membran oder en Nett ut Proteine umto. De Vesikels sünd egene Bestanddeele vun de Zellen un hefft mit verschedene Upgaven in de Zellen to doon. S ...

                                               

Zellkarn

En Zellkarn oder Nukleus is een vun de Organellen in de Zellen vun de Eukaryoten. In den Zellkarn sitt dat Genom in. He is meist rund un liggt in dat Zellplasma. Wenn in de Wetenschop vun de Biologie de Wöer "nukleär" oder "karyo" bruukt weert, d ...

                                               

Zellplasma

Zellplasma, wetenschopplich meist Cytoplasma, ok Zytoplasma, warrt de Grundstruktur nömmt, de Zellen utfüllen deit. Se besteiht ut dat fletige Zytosol mit allerhand Stoffe, de dor in uplööst sünd, un ut dat Zellskelett, wat faster is. Na buten he ...

                                               

Zellwand

En Zellwand is en Hüll um de Zellen vun Planten, Bakterien, Swämme, Algen un allerhand Archaeendeerter umto. Se is tohopensett ut Polymere. Deerter un Protozoen hefft keen Zellwänn. De Zellwand liggt buten vun de Zellmembran, de um dat Binnerste ...

                                               

Zentriol

Zentriolen sünd luerlüttje Deele, de seht ut as Röhren, un finnt sik in allerhand Zellen vun Leevwesens. Se sünd bi 170 x 500 Nanometers groot un billt, tohopen mit de Matrix um den Zellkarn umto, dat Zentrosom. Jummers twee vun jem finnt sik in ...

                                               

Zentrosom

In de Zellen vun Deerter liggt just buten vun de Karnmembran dat Zentrosom. Dat besteiht ut twee Zentriolen, de lootrecht een up dat annere staht, in en Proteinmatrix. Dat Zentrosom verdubbelt sik, wenn de Karn deelt weern schall. Achternah geiht ...

                                               

Kupffer-Steernzell

De Kupffer-Steernzell is en Tyyp vun Zellen, de na de Opdeckers Karl Wilhelm von Kupffer un Tadeusz Browicz nöömt sünd. Dorbi hannelt sik dat üm Makrophagen vun de Lebber mit en Form as’n Steern un en ovalen Zellkarn. De Steernzellen sitt in’t Le ...

                                               

Lymphozyt

Lymphozyten höört to de Zellbestanddelen vun’t Blood. Se tellt to de Witten Bloodkörpers un ümfaat de B-Zellen, T-Zellen un de natürlichen Killerzellen. Bi utwassen Minschen sünd 25 bit 40 % vun de Leukozyten in’t periphere Blood Lymphozyten.

                                               

Adult

Dat Adjektiv adult is en anner Woort for utwussen. Sunnerlich warrt dor de Tied in en Leven mit meent, wenn en Leevwesen "geslechtsriep" is un Nakamen tügen kann. De Tied in’n Overgang dorhen warrt ok "subadult" oder "präadult" nömmt. Dat Woort " ...

                                               

Huututtreckers

De Huututtreckers sünd en Böverstamm vun de Deerter, de in de Wetenschop "Ehrdermünner" nömmt weert. To de Huututtreckers höört de Liddpoten, Fadenwörmer un en poor lüttjere Stämme mit to. To’n eersten Mol beschreven wurrn sünd se in en Studie ut ...

                                               

Larve

Larve betekent in de Zoologie en Twuschenform up den Weg vun dat Ei hen to dat adulte Deert. Se finnt sik bi Deerter, de dör en Metamorphose dörgaht. An un for sik weer Larve de Utdruck for en Schabellenkopp oder for en Gespenst. De wichtigsten D ...

                                               

Ruggensnarendeerter

De Ruggensnarendeerter, ok Chordadeerter nömmt sünd en Stamm mank de Veelzellers. Dor höört de Unnerstamm vun de Schädeldeerter mit to, de meist Warveldeerter nömmt weert. Vundeswegen sünd ok all Söögdeerter Ruggensnarendeerter, un dor ok de Mins ...

                                               

Tweesiedendeerter

De Tweesiedendeerter oder Bilateria sünd en Unnergrupp vun dat Unnerriek vun de Geweevdeerter. De wetenschoppliche Naam vun düt Taxon is hernahmen vun lat. bis un latus "Tweesiedig" oder "Tweesiedendeerter". Meist all Deerter, de dat gifft, höört ...

                                               

Mandibeln

De Böverkeven bi de Insekten un annere Krabbeldeerter heet in de Fachspraak Mandibeln. Dat sünd de Mundwarktüüch bi al Mandibeldeerter, de to de Liddfööt tohöört. Na dat wetenschoppliche "Mandibulata-Konzept" weert dor de Kreeften un de Tracheend ...

                                               

Warvellose Deerter

Warvellose Deerter, ok eenfach Warvellose, Invertebrata oder Evertebrata sünd Veelzellers ohn Rüggenbeen. To düsse informelle Grupp mank de Leevwesen höört de meisten vun all Aarden vun Deerter, de hüdigendags bekannt sünd. De Begreep is in dat f ...

                                               

Ökologie

De Ökologie is an un for sik en Twieg vun de Biologie, de sik dor mit befaten deit, wie de Leevwesen sik unnernanner verhoolt un wie se mit de Umwelt tosamen hangen doot. Hen un wenn warrt, mitn sülvigen Sinn, de Utdruck Bioökologie bruukt, um de ...

                                               

Mesologie

Mesologie is en annern Utdruck for dat Fack Ökologie. He warrt hüdigendags in Düütschland nich mehr bruukt.