ⓘ Enzyklopädie. Schon gewusst? Seite 229




                                               

Raaß (Minsch)

De Utdruck Raaß as zooloogschen Begreep is ok för den Minsch bruukt worrn. In verschedene Tieden un bi verschedene Gruppen hett disse Utdruck dor ganz verscheden Bedüden bi hatt. Raßen sünd Gruppen von Individuen von en Oort von Levewesen, de sik ...

                                               

Soziologie

De Soziologie is de Wetenschop vun dat Soziale un de Sellschop. Se mookt sik kunnig doröver, woans dat geiht mit dat Tosamenleven in de Gemeenschoppen un wat dat för Strukturen gifft. Se tellt to de Sozialwetenschoppen. De Soziologie is en junge ...

                                               

Laurens Hammond

Laurens Hammond is en Geschäftsmann ut de USA ween. He hett de Hammond-Orgel utklambüstert. Siene eerste Orgel, de Hammond Modell A, is ann 24. April 1935 mit de eerste Symphonie vun Johannes Brahms ton eersten Mol vör de Lüde speelt wurrn. Nipp ...

                                               

Jack St. Clair Kilby

Jack St. Clair Kilby weer en US-amerikaansch Ingenieur. He gellt tosommen mit Robert Norton Noyce as Utfinner vun de integreert Schaltung – woför he den Nobelpries för Physik kreeg – un wurrd as "Vader vun den Mikrochip" betekent.

                                               

Adam Adamandy Kochański

Adam Adamandy Kochański weer en poolschen Mathematiker. Kochański weer op dat Gymnasium in Thorn un hett 1652 in Vilnius en Studium von de Philosophie, Mathematik, Physik un Theologie anfungen. Later hett he Ünnerricht op düsse Rebeden ünner anne ...

                                               

Henry Moule

Henry Moule weer en anglikaansch Preester un Utfinner vun de dröge Eerdklosett.

                                               

Shuji Nakamura

Shuji Nakamura is en japaansch Physiker un Entwickler vun de eerst blau Lüchtdiode. He is Perfesser an de University of California, Santa Barbara un kreeg 2014 den Nobelpries för Physik.

                                               

Eugene Polley

Eugene Joseph Polley weer en US-amerikaansch Ingenieur, de ünner annern de kabelloos Feernbedeenen für Feernsehers utfunnen hett.

                                               

Paul Tanner

Paul O. W. Tanner weer en US-amerikaansch Jazz-Basuunist vun den Swing, Jazzschriever un Utfinner. Tanner wurr bekannt as Basuunist vun dat Glenn Miller Orchestra. Mit dat Enn vun de Big-Band-Ära he weer noch in Miller sien Army Air Force Band af ...

                                               

John Walker (Utfinner)

John Walker weer en engelsch Aftheker. He hett 1826 de Rietsticken utfunnen. Walker funn tofälligerwies rut, dat sück en Mischung ut AntimonIII-sulfid un Kaliumchlorat entzünden de, wenn man dat över en ruug Böverflach rieben de. He hett denn de ...

                                               

Weertschop

Weertschop is en tosaamfaten Woort för allens wat mit Produkschoon un Hannel un Deenst to doon hett. Dat sünd Verkoop, Inkoop, Export, Import. De Weertschop is dorop ut, dat, wat de Minschen hebben wullt, to maken un praat to stellen.

                                               

Hannel

De Hannel is wat passehrt, wenn een wat hett, wat de Anner hebben wullt, un de Anner wat hett, wat de Ierste hebben wullt. Wenn de twee denn dor öwer snackt und sick tosammen doht und seggt, "giv Du mi dat, denn gev ick Di dat", denn warrt dat ee ...

                                               

Human Development Index

De Human Development Index, kortweg HDI, is en Index dor för, wie dat mit de Minschen in de verscheden Länner up de Welt geiht un steiht. De HDI warrt vun 1990 af an in den Human Development Report vun dat Programm ton Vörankamen vun de Vereenten ...

                                               

Industrie

De Industrie is, lieks as dat Handwark, en Deel vun de Sekundärsektor vun de Weertschop. De Opgaav vun de Industrie is allens dat mit Maschinen un in Fabriken to moken wat vun de Lü bruukt un kööpt ward. Dorför warrn Saken nahmen de in’n Primärse ...

                                               

Lohnunnernehmen

Lohnunnernehmen sünd Unnernehmen, de Arbeiten meist mit denn Insatz von Landtechnik in de Land- un Forstweertschop, de Kommunen oder manchmol ock in de Industrie doot. Se sind dorbie Deenstleister, de Arbeit in Reken stellt. De Kunn köfft bi diss ...

                                               

Meieree

En Meieree is en Bedriev, in den Melk to Melkprodukten so as Kees, Botter, Karmelk, Dickmelk, Quark un Waddik wiederverarbeidt warrt. In Düütschland is dat Meiereewesen in dat Melk- un Fettgesett regelt.

                                               

Weertschop von Belize

De Weertschop von Belize is vör allen von de Bueree un von’n Tourismus präägt. Belize is Maat von de Karibische Gemeenschop. Betahlt warrt mit’n Belize-Dollar. Dat BIP hett 2016 1.770 Milljarden US-Dollar bedragen, wat mit en Korrektur för Koopkr ...

                                               

Theologie

Theologie, vun θεός, "Gott" un λόγος is de "Lehr vun Gott oder vun de Gödder". Tomeist warrt dor avers de Lehr vun dat mit meent, wat to den christlichen Gloven tohöörn deit.

                                               

Definitschoon

En Definitschoon leggt formal un mööglichst akraat fast, wat en Begreep meent. Dat Woort stammt vun latiensch de ‚vun. weg‘ un finis ‚Grenz‘ un meent Afgrenzen. En Definitschoon hett twee Delen: de Beschrieven, de verkloort, wat dat nu is, heet d ...

                                               

Paradigma

Dat Woord Paradigma kummt ut’t Greeksche un hett so veel as Bispeel, Vörbild, Muster or Afgrenzen, Vörordeel.

                                               

List vun Fisch

För vele Fische gifft dat en egen Naam op Platt. Un dormit een, de Hochdüütsch goot, man Platt nich so goot kennt, dat dann ok finnen deit, gifft dat hier de Naams op Hooch un op Platt. Düsse List is dor up anleggt, dat jedereen, de wat weten dei ...

                                               

List vun Insekten

För vele Insekten gifft dat en egen Naam op Platt. Un dormit een, de Hochdüütsch goot, man Platt nich so goot kennt, dat dann ok finnen deit, gifft dat hier de Naams op Hooch un op Platt. Düsse List is dor up anleggt, dat jedereen, de wat weten d ...

                                               

List vun Söögdeerter

För vele Söögdeerter gifft dat en egen Naam op Platt. Un dormit een, de Hochdüütsch goot, man Platt nich so goot kennt, dat dann ok finnen deit, gifft dat hier de Naams op Hooch un op Platt. Düsse List is dor up anleggt, dat jedereen, de wat wete ...

                                               

List vun Spinnendeerter

För vele Spinnendeerter gifft dat en egen Naam op Platt. Un dormit een, de Hochdüütsch goot, man Platt nich so goot kennt, dat dann ok finnen deit, gifft dat hier de Naams op Hooch un op Platt. Düsse List is dor up anleggt, dat jedereen, de wat w ...

                                               

Wilhelm Steinitz

Wilhelm Steinitz weer en bedüüdend Schachspeler ut Öösterriek, de nahderhenn de US-amerikaansch Staatsbörgerschap annommen hett. He stamm ut Böhmen un weer de eerste allgemeen anerkannt Schachweltmeester. He gellt as Revolutionär vun de Schachthe ...

                                               

Huus Habsborg-Lothringen

Dat Huus Habsborg-Lothringen is de offizielle Naam vun dat Huus, dat regeert hett over de Habsborgschen Arvlannen vun 1740 af an, over dat Hillge Röömsche Riek twuschen 1745 un 1806, un as Kaiser vun Öösterriek twuschen 1804 un 1918. De Kaiser Ka ...

                                               

Krieg um de Spaansche Kroon

De Krieg um de Spaansche Kroon is en Krieg ween, de um dat Arv vun den lesten spaanschen Habsborger, König Karl II. föhrt wurrn is. Karl harr keen Kinner harrt un weer ann 1. November 1700 storven. Nu weer de Fraag: Wer scholl em up den spaansche ...

                                               

Gymnasium Ulricianum

Dat Gymnasium Ulricianum is en algemeenbildend Gymnasium in Auerk, Oostfreesland. Dat Gymnasium hett upstünds rund 1.800 Schölers un is daarmit dat grootste Gymnasium van Nedersassen. Naamgever van de 1646 gründt School is Ulrich II., de van 1628 ...

                                               

Ambrosius Lobwasser

Ambrosius Lobwasser ; † 27. November 1585 in Königsbarg) weer en düütschen Schriever, Dichter un Översetter in de Tiet vun den Humanismus. Lobwasser hett in Leipzig up Afkaat studeert. 1535 is he Magister wurrn. Denn güng he nah Frankriek un Ital ...

                                               

Fehmarnbelt

De Femernbelt is een bummelig 18 Kilometer breed Waterstraat twischen Lolland un Fehmarn in de westliche Oostsee. He is de Seeweg vun den Groten Belt un de Kieler Bucht na de middelste Oostsee. De Fehmarnbelt is 20 bit 30 Meter deep un hett keen ...

                                               

Fehmarnsch Daagblatt

Dat Fehmarnsch Daagblatt is een Daagblatt för de Insel Fehmarn un ward vun Mandag bit Sünnabend rutbracht. De Oploog liggt ünner 3000. In dat Johr 1815 is de örste Blatt för Fehmarn publizeert woren, de Fehmarnsch Korrespondenz. Düsse Tiedschrift ...

                                               

Fehmarnsundbrüch

De Fehmarnsundbrüch is een 963 Meter lang Brüch twischen de Insel Fehmarn un Holsteen. De kombineerte Straten- un Iesenbahnbrüch överquert den 1300 Meter breeden Fehmarnsund un hett een gröttste Hööch vun 23 Meter öwer den Waterspegel. De Bogenbr ...

                                               

Ferdinand Lafrentz

Ferdinand Lafrentz was een Plattdüütsken, de in de Stoten uutwannern döö un auk wat up Platt schreev. He worde den 25. März 1859 in Landkarken up Fehmarn boren un wanner 1873 in de USA uut. He lehrt in de eerst an ene Hannelsschole in Chicago un ...

                                               

Quickborn (Book)

Quickborn is en Book vun Klaus Groth. De vulle Titel heet: Quickborn. Volksleben in Plattdeutschen Gedichten ditmarscher Mundart. De Schriever Klaus Groth keem in dat Johr 1847 arm un krank ut Dithmarschen na Landkarken op Fehmarn un fünn bi sien ...

                                               

Scharwenzel

Scharwenzel is en fehmarnsch Kortenspeel för veer, söss oder acht Lüüd, de twee Parteien bilden doot. Bi düsse Speel ward de Stiche tellt. An Enn hett de Partei wunnen, de meiste Foden sammelt hett. Een kriggt en Foden mit’n Dack drop "Petersdörp ...

                                               

Södermöhl (Petersdörp)

De Södermöhl in Petersdörp is een vun de oldest Möhlen op Fehmarn. Düsse Saken sünd öwer de Möhl bekannt: 1948: Möller is Franz Glatzik. 1830: Pächter is Nikolaus Hammer. 1837: Pächter is Johann Wick. Sin Curator stellt de Möhl in Twischenpacht. ...

                                               

Waldemar-Erdbook

Dat Waldemar-Erdbook is een Book ton erfaten von Stüürn, dat de däänsche König Waldemar II. Sejr 1231 in latiensche Spraak hett anleggen laten. Dat Book vertekend den Besitt un de Innahm vun de König. De Bedüdung vun dat Erdbook is dorin to finne ...

                                               

New BAMBU

Dat new BAMBU is en Grootruumdiskothek in Niestadt in Holsteen. Öber 3000 Lüüd find dor ton Fiern Platz op twei Stockwerken. Dat new BAMBU hett 4 Danzflächen, op den Hardstyle un Hardcore, sowie Black, Pop un Dance löppt. Bekannt is de Discothek ...

                                               

Bremer Münten

Na 1872 weer dat mööglich, Bremer Münten na de Geldsoort vun dat Düütsche Riek to prägen. So sünd 1904 de 2-Mark-Stücke, 1906 de 5-Mark-Stücke in Sülver un de 20-Mark-Stücke in Gold un 1907 de 10-Mark-Stücke in Gold in Hamborg slahn wurrn. Na den ...

                                               

Schwaren

Schwaren sünd an un for sik in Noorddüütschland un in Westfalen in de fröhe Nutied de swaren Sülver-Pennige ween. Vunwegen dat de Münten jummers minner weert ween sünd, sünd dor mit de Johrhunnerte Kopper-Pennige vun wurrn. En Bremer oder Ollnbor ...

                                               

Christianeum

Dat Christianeum is en humanistisch Gymnasium in Othmarschen in Hamborg in’n Bezirk Altno. Dat Krischaneum wurd 1688 as Latienschool in Altno grünnt, wat dortiets to Sleswig-Holsteen tohören dä. Sleswig-Holsteen weer dormals däänsch. Et harr dor ...

                                               

Bardörp 85

Bardörp 85 is en Footballvereen ut den Bezirk Bardörp in Hamborg. Siet 2009 speelt de Trupp in de Böverliga Hamborg. Bit 2009 weren de Footballers inmengeleert in den ASV Bardörp 85, en Sportvereen, de sien Wutteln inn Johr 1885 hett un wo dat ok ...

                                               

Rieck-Huus

Dat Rieck-Huus is dat öllste, vundoog noch stahnde nedderdüütsche Fachwarkshallenhuus vun Veerlannen, in Hamborg in’n Bezirk Bardörp. Dat Huus hebbt se all 1533 boot. Mit de Tiet is dat Huus ’n beten röög worn un in ’t Johr 1949 hebbt se allens b ...

                                               

Veer- un Marschlanner Rundümwieser

De Veer- un Marschlanner Rundümwieser wiest de Beseukers jömmer Heimot. De Veer- un Marschlanner Rundümwieser sünd negen Froonslüüd, de in Veerlann oder in de Marschlann to Huus sünd. Se weet Bescheed öber de Scheunheiten von jömmer Heimot, kennt ...

                                               

Eimbüddel

Eimbüddel is en Stadtdeel un de noordwestliche von de söben Stadtbezirke in Hamborg. De Stadtdeel hett 58.196 Inwohners int Johr 2018. De Bezirk hett 267.053 Inwohners int Johr 2019 un hett n Flach von 49.8 km². Von den Stadtdeel Eimbüddel warrt ...

                                               

Hagenbeck

De Zoo Tierpark Hagenbeck wörr int Johr 1866 vun Carl Hagenbeck in Hamborg inn Anfang ann Neuen Pferdemarkt 13 grünnt. Int Johr 1907 wörr denn de eerste Deertpark ahn Trallen op de Welt in Hamborg-Stellingen opboot, wo he sik ok hüüttodaags noch ...

                                               

Blohm & Voss

Blohm & Voss is en düütsche Warft mit Hööftsitt in Hamborg un höört hüüttodaags as Dochterünnernehmen to de ThyssenKrupp AG. De Warft hett sik nu op Marienscheep, Fähr- un Passageerscheep un Grootjachten spezialiseert.

                                               

Das Schiff

Dat Schipp is een hoochseedüchtich, 32 Meter lange Kohn mit en Deepgang vun 1.2 Meter. Vermeeten is dat mit 265 BRT. Dat Schipp liggt good anbunnen in’t Nikolaifleet bi de Holtbrüch in Hamborg un hett freuer "Rita Funck" heten. Eberhard Möbius he ...

                                               

Hamborg-Mitt

De Bezirk Hamborg-Mitt is nich bloots de Binnenstadt, man he treckt sik vun’n Öddendörper See an de oosten Lannesgrenz bit na de Insel Neßsand ganz in’n Westen. De Bezirk hett 301.546 Inwohners 31.12.2019 un hett ’n Flach vun 142.2 km². To düssen ...

                                               

Ohnsorg-Theater

Dat Ohnsorg-Theater is en plattdüütsch Theater in Hamborg-St. Georg. Dat Theater hett Richard Ohnsorg an’n 12. Oktober 1902 grünnt. De Naam weer toeerst Dramatische Gesellschaft Hamburg. Dat weer ok keen richtig Theater, dat weer mehr so’n Klub v ...