ⓘ Enzyklopädie. Schon gewusst? Seite 226




                                               

Sünnsystem

Dat Sünnsystem faat alltohoop, wat in den Influtt von de Sünn stahn deit. Se is in die Mitt vun dat Sünnsystem und treckt vunwegen de Gravitatschoonknööv, de Planeten an, de sik üm de Sünn dreit. In de Mitt steiht se dorüm, ümdat se de meste Mass ...

                                               

Sünnmasse

De Masse vun de Sünn bedriggt 1 M ⊙ = 1.988 92 ± 0.000 25 ⋅ 10 30 k g {\displaystyle 1M_{\odot }=1{,}98892\ \pm \ 0{,}00025\ \cdot 10^{30}\,\mathrm {kg} } Dat is in Wöör utdrückt 1.99 Quadrilliarden Tünnen oder dat 332.946-facke vun de Masse vun ...

                                               

Trapez (Astronomie)

Dat Trapez is en optischen Mehrfacksteern in de Mitt vun’n Orionnevel. Dat Trapez besteiht ut veer enkelte Steerns, de sülvst physische Mehrfacksteerns sünd. In Wohrheit is dat de hellste Kumponent vun en bannig dicht packten apenen Steernhopen m ...

                                               

Biologie

De Biologie is de Wetenschop vun de lebennig Wesen, besünners Deerter un Planten. De Deel, de vun de Deerter hanneln deit, is de Zoologie De Deel, de vun de Bakterien un anner ganz lütten lebennig Deerter vun de Viren hanneln deit, is de Mikrobio ...

                                               

Arpel

De Ünnerscheed in’t Utsehn von Woort un Aant Sexuaaldimorphismus drückt sik vör allen in de Klöör von de Feddern ut. Dat Munster verscheelt aver twüschen de verscheden Oorden un bi de Huusaant ok twüschen de verscheden Tuchtraßen. Dat gifft ok Fo ...

                                               

Cnidaria

De Cnidaria sünd Deeren in en Stamm vunt Deerriek. Ton Bispeel de Korallen sünd dorbi, de ok Korallenriffen moken. Dat gifft veer Klassen: De Cubozoa, wat Quallen sünd, circa 20 Orten. De Hydrozoen Hydrozoa hebbt circa 3000 Oorten. In disse Klass ...

                                               

Dannenappel

En Dannenappel is de schuppige holten Kegel bi de Nadelbööm, wonehm sik de Saat vun disse Bööm finnt. Bi de Dann is dat n Dannenappel, bi de Föhr warrt dat Kienappel nöömt. Bi de ünnerscheedlichen Nadelbööm sitt disse "Appeln" op ünnerscheedliche ...

                                               

Döst

Döst is dat, wat de Minsch ut’n eegen Lief gewohr ward, wenn he towenig Fleedigkeit oder toveel Solt hemmen deit. Dormit weit de Minsch denn vun alleen, dat he wat drinken mutt. Den minschlichen Lief geit to jedeen Tied ünnerscheidlik Fleedigkeit ...

                                               

Gist

Gist oder ok Barm höört to de eenzellig Poggenstöhl un ward in Kööken un Backstuven as Drievmittel bi’n Broot backen bruukt. Annere Gistoorten find’n bi’n Geren vun Beer, Wien un Etig. De römisch Gelehrt Plinius de Öllere hett al vör üm un bi 200 ...

                                               

Halfslachtigkeit

Halfslachtigkeit, Tweeslachtigkeit oder Hermaphroditismus meent in de Biologie, datt Leevwesen vun en Aart Geslechtsorgane nich bloß vun een Geslecht, man vun beide hefft. Dat seggt ok dat plattdüütsche Woort, dat so veel bedüden deit, as "vun du ...

                                               

Knick

En Knick is en Form vun Hecken, de faken in Noorddüütschland vörkaamt. Dat sünd Hecken vun Bööm un Strüker op siede Wäll, de in’t 18. Johrhunnert bi dat Verkoppeln as "lebennige Tüün" anleggt worrn sünd. Se denen as Grenzmarken vun’e Feller, leve ...

                                               

Kommissur

As en Kommissur warrt vör allen in de Anatomie en Steed betekent, woneem sik wat verbinnt, wat vörher vun’anner scheedt weer. An’n fakensten warrt de Begreep in’n Tosamenhang mit den Brägen bruukt, wo de Corpus callosum Balken, de Commissura ante ...

                                               

Kraan (Oort)

Up Platt warrt düsse Vagel Kraan, Kraank Oostfreesland, Kraanken Landkreis Stood, Kraankvögel Oostfr., Kraanvagel, Kraanvogel Oostfr., Kraun Ollenborger Mönsterland, Kroon Landkreis Stood oder Kroonvogel Oostfr. nömmt.

                                               

Machangel

Machangel oder ok Macholler is een Plantengatten ut de Fomilie vun de Zypressen. De Machangels wasst to’n gröttsten Deel op de nördlik Halfkugel un dat gift jüm als Strüük un als Bööm in 50 - 70 Ünneroorten. All Machangel-Oorten sünd jümmergröön, ...

                                               

Metamonada

De Metamonada sünd en Stamm vun Protozoa, de to dat Riek vun de Protisten höörn. Se hebbt kene Mitochondrien. De Metamonda hebbt Flagella. Ornen vun Metamonada sünd Retortamonadida, Diplomonadida, Carpediemonas, Parabasalia, Anaeromonada, Oxymona ...

                                               

Mineralisatschoon

Mineralisatschoon, ok Mineralbillen, betekent in de Biologie un in de Geologie dat Ummuddeln vun Substanzen in anorgaansche Substanzen. In de Biologie sünd dat jummers orgaansche Stoffe, de umwannelt weert. In de Biologie un Medizin is Mineralisa ...

                                               

Morphologie (Biologie)

De bioloogsche Morphologie befaat sik mit den utwennigen Upbo un de Form vun Organismen un ehre Organe un versocht, de grote Masse vun Formen un ehr verscheden Utsehn torüch to föhren up en Boplaan, de vun de Evolutschoon her to düden is. Allgeme ...

                                               

Organismus (Biologie)

En Organismus oder Lebewesen / Leevwesen is in de Biologie en lebennig Wesen mit egen Stoffwessel. Veelzellers, Planten, Swämme un Bakterien sünd vundeswegen Organismen, gegen Viren un Prionen over, de allgemeen nich as Organismus ankeken weert. ...

                                               

Paläontologie

Paläobiologie Dat Leewen in de Urtied Paläozoologie "Beester in de Urtied Paläobotanik Planten in de Urtied Paläoökologie Ökologie in de Urtied Paläoanthropologie Över de Minschen in de Urtied Paläoklimatologie Klima in de Urtied

                                               

Parthenogenese

De Parthenogenese, ok Jumferntügen oder Jumferngeboort nömmt, is en Form vun asexuell Vermehren. Dor weert Nakamen bi tostanne brocht ut Eizellen, de nich befrucht‘ wurrn sünd. Toeerst hett de Bioloog un Philosoph ut de Tied vun de Upklärung, Cha ...

                                               

Photosynthees

De Photosynthees oder Photosynthese is de Vörgang, wenn de Planten un wisse Bakterien mit Licht-Energie ehr Bostoffen un Reservestoffen opbaut. De Planten nehmt dortau bloots Water un Kohlenstoffdioxid un künnt dorut mit Licht Zucker opbaun. Bi e ...

                                               

Resilienz (Ökosystem)

Resilienz is in de Ökologie en Ökosystem sien Vermögen, dor gegen an to gahn un gegen to hollen, un sik achternah gau wedder to vermünnern, wenn dat stöört un dörnanner brocht warrt.Stöört un dörnanner brocht weern kann dat dör Dalsläge, as Füer, ...

                                               

Stammzell

Stammzell is allgemeen de Beteken för Zellen in’n Lief, de sik in verschedene Zelltypen oder Geweev utdifferenzeeren künnt. Je na Oort vun de Stammzell un Inwirken op ehr hebbt se de Anlaag, sik in all Geweevsorden oder in sünnere fastleggte Gewe ...

                                               

Systematik (Biologie)

De Systematik vun de Organismen is en Twieg vun de Biologie. Se warrt ok Biosystematik nömmt un maakt wetenschaplich Ordnung ünner de ünnerscheedlich Oorten vun Planten, Deerter, Swämme un Bakterien. De klassische Systematik befaat sik hauptsächl ...

                                               

Tittmelk

Tittmelk is de Melk, de en Froo na de Geboort von en Kind in’e Titten produzeert. För de eerste Tied na de Geboort is de Melk dat eenzige an Eten/Drinken, wat dat Kind to sik nimmt. De WHO seggt, dat Kind so de eersten söss Maand bloot Tittmelk t ...

                                               

Weert (Biologie)

En Weert is in de Biologie en Organismus, de en annere Aart versorgt, oder de ehr anners hölpen deit un ehr Freten gifft, oder se schuult, oder enerwegens henbringt, oder wo se sik upholen kann oder wo se sik dör vermehren kann. De annere Aart, d ...

                                               

Affinität (Chemie)

In de Chemie is Affinität de Drievkraft vun en Reakschoon, neemlich dat Bestreven vun Ionen, Atomen oder Atomgruppen en Binnen intogahn. Wenn twee Metallionen in Konkurrenz üm en Suerstoff staht, warrt dorto Suerstoffaffinität seggt. Wenn en Binn ...

                                               

Alkalimetall

De Alkalimetallen sünd een Klass von chemische Elemente, de in dat Periodensystem de 1. Hööftgrupp bilt. Ok no de niege offizielle Indeelen von de IUPAC sünd de Alkalimetallen de 1. Grupp. Dorto höört Lithium, Natrium, Kalium, Rubidium, Cäsium un ...

                                               

Anion

Een Anion is een Ion, wat negativ oplaadt is. Dat heet tomeist, dat een Atom is, wo een ellers ok mehr Elektronens tokaamen sünd. Bispeel: Fluorid-Ion F - Chlorid-Ion Cl - Oxid-Ion O 2- Sulfid-Ion S 2- Nitrid-Ion N 3- Carbid-Ion C 4+ Gifft ook Mo ...

                                               

Anorgaansch Chemie

De Anorgaansche Chemie is de Deel vun de Chemie, de över allens geiht, wat nich to de Orgaansch Chemie heurt. Dat heet, vun de Chemie vun all de chemisch Elementen, de nich Kohlenstoff sünd un dorto noch de Oxide vun den Kohlenstoff un de Kohlens ...

                                               

Atomradius

De Atomradius is in de Atomphysik en towiest Maat, wat to’n Vörutseggen vun de Binnenproportschonen deent. Dat sünd Radien, de op verscheeden Oorden bestimmt warrt. Man, de afsluut Radius btw. en aflsuut Grööt vun en Atom kann gor nich fastleggt ...

                                               

Atomtall

De Atomtall gifft in de Chemie un in de Atomphysik an, woveel Protonen sik in en Atomkarn tosamfinnt. As de Protonen positiv opladt sünd, warrt dorto ok Karnladungstall seggt. De Protonentall in den Karn is normalerwies lieks groot as de Elektron ...

                                               

Atomteken

Dat Atomteken is de korte Schrievwies för de Naams vun de cheemsch Elementen, as de in Formeln un Tabellen bruukt warrt. Disse Teken sünd von de IUPAC fastleggt worrn, gellt internatschoonal un warrt ok in Länner bruukt, de an sik ganz annere Boo ...

                                               

Base

En Base is in de Chemie dat Tegendeel vun en Süür. De Base is defineert as Protonenakzepter, dat heet, dat en Base en H + -Ion, wat nix anners as en Proton is, opnehmen kann. Wenn en Base in Water oplöst warrt, denn gifft dat en Laug. Kennte Base ...

                                               

Binnigkeit

De Binnigkeit gifft de Tall vun Atombinnen an, de en Atom vun en cheemsch Element in een Molekülingahn kann. In de Lewis- oder Strukturformel warrt se dör de Tall vun de Valenzstreken utdrückt, de vun en Atom utgaht. To’n Bispeel sünd de beiden K ...

                                               

Chalkogen

As Chalkogenen warrt de cheemsch Elementen in de 6. Hööftgrupp von dat Periodensystem nöömt. Na de niege offizielle Indeelen von de IUPAC is dat de 16. Grupp. De Naam is afleidt ut dat greeksch Χαλκός = "Kopper, Bronze" un γεννώ = "tügen, maaken" ...

                                               

Cheemsch Binnen

De cheemsch Binnen is en physikaalsch-cheemsch Phänomen, dat dorför sorgt, dat twee Atomen oder Ionen fast anenanner bunnen sünd. Dordör billt se en cheemsch Verbinnen. De Grund dorför is de Energietostand, vun wegen dat för de meisten Atomen ode ...

                                               

Cheemsch Element

En chemisch Element is en reinen Stoff, den en nich mit cheemsch Reakschonen opdelen kann. Elementen bestaht ut een un de sülvige Oort Atomen. Anners sünd dat chemisch Verbinnen. Elk een Element hett sien Naam, de fröher tomeist ut dat Latinsche ...

                                               

Cheemsch Elementen vun de 14. Grupp

De Cheemsch Elementen vun de 14. Grupp sünd de cheemsch Elementen, de in dat Periodensystem in de 4. Hööftgrupp ünner den Kohlenstoff staht. Dorüm warrt ok faken Kohlenstoff-Grupp dorto seggt. Blang den Kohlenstoff C warrt to disse Grupp ok de El ...

                                               

Cheemsch Elementen vun de 15. Grupp

De Cheemschen Elementen vun de 15. Grupp sünd en Grupp vun cheemsch Elementen, de in dat Periodensystem ünner’nanner staht. Ganz baven steiht de Stickstoff. Dorüm warrt dat mitünner ok Stickstoff-Grupp nöömt. Na den ollen Naam ist dat de 5. Hööft ...

                                               

Cheemsch Elementen vun de 3. Grupp

De Cheemsch Elementen vun de 3. Grupp sünd de cheemsch Elementen, de in’t Periodensystem in de III. Nevengrupp staht, wat na de offiziell Beteken vun de IUPAC ok as 3. Grupp betekent warrt. To disse Grupp höört veer Elementen. De eersten beiden s ...

                                               

Cheemsch Reakschoon

En cheemsch Reakschoon liggt vör, wenn Stoffen wat mitnanner maakt un dorbi wat nieget rutkümmt. Dat kann sien en Stoff fallt utnanner, to’n Bispeel Water in Waterstoff un Suerstoff bi een Elektrolys Twee ellers mehr Stoffen geeft een niegen Stof ...

                                               

Cheemsch Serie

As en cheemsch Serie betekent man en Grupp vun cheemsch Elementen, de sik liek sünd, aver von de sik de physikalsch un chemisch Egenschoppen innerhalf vun de Serie jümmer mehr ännert. T. B. kann de Kaakpunkt jümmer hööger warrn oder de Verbinnen ...

                                               

Cheemsch Stoff

En cheemschen Stoff is de Böverbegreep för Materialen, worut de Materie besteiht. In de Chemie warrt Stoffen ünneerscheedt in Reinstoffen, de ut en eenzige Oort vun cheemsche Elementen oder Verbinnen dorvun bestaht, un Mischen, de ut twee oder me ...

                                               

Cheemsch Struktur

De Cheemsch Struktur beschrifft, woans en eenheitlichen cheemschen Stoff op sien molekular Even opboot is. Bi orgaansch Stoffen heet dat ok Konformatschoon. Üm de Struktur vun en Stoff to verkloren, warrt en Cheemsch Formel bruukt, wobi dat en Ko ...

                                               

Chemie

De Chemie, een exakt Naturwetenschap, is de Wetenschap vunn Upbau un Verholl vun Materie un de dorbi geltende Naturgesett. Chemie as Wetenschap is in ehr aktuell Form inn 17 18. Johrhunnert vunn Anwennung vun dat rationale Denken up de Alchemie v ...

                                               

Deuteron

Deuteron is in de Chemie un de Karnphysik de Naam för den Atomkarn, also dat Kation, von dat Waterstoff-Isotop 2 H Deuterium. Dat Nuklid sülvst hett de Beteken 2 H + un warrt ok as d schreven. Een Deuteron is tosamensett ut een Proton un een Neut ...

                                               

Eddelgas

Eddelgasen warrt in de Chemie de Elementen nöömt, de bi Normaldruck als Gas vörliggt un besünners swor mit annere Elementen oder ok mit sik sülvst reageert. Se kommt dorüm ok blots as Atomen in de Natur vör un nich, as annere Gasen, as Molekül. I ...

                                               

Eerdalkalimetall

As Eerdalkalimetalle warrt de cheemsch Elementen ut de 2. Hööftgrupp von dat Periodensystem betekend, wat ok de 2. Grupp no de offizielle IUPAC-Indeelen is. De Naam is tosamensett ut de beiden Hööftgruppen de links un rechts blangen disse Grupp l ...

                                               

Elektrolys

En Elektrolys is en cheemsche Reakschoon, bi de elektrischen Strom insett warrt, üm en cheemsch Verbinnen ut’nannertodröseln. Eenfach is de Elektrolys vun Water, bi de Waterstoff un Suerstoff rutkümmt. Elektrolys warrt to’n Bispeel ok insett för ...