ⓘ Enzyklopädie. Schon gewusst? Seite 225




                                               

Sparrwark

En Sparrwark is en Bowark, dat dwars in en Tiedenstroom rinboot warrt. De Opgaav is, dat Water ut de See oder ut gröttere Strööm nich dat Achterland överswemmen kann. Dat Sparrwark hett grote Poorten, de apen- oder dichtmaakt warrn köönt. Dat Spa ...

                                               

Wettern

En Wettern is en künstlichen Waterloop in de Maschen, de as Vörfloter dat Water na en grötteren Stroom afföhren schall. Deelwies sünd ok natürliche Waterlööp, de al vörhannen weren, von’n Minsch to Wettern utboot worrn. Bispelen sünd de Brookwett ...

                                               

Aino Aalto

Aino Aalto weer en finnsche Architektsche un Designersche. Se weer mit Alvar Aalto verheirad un teken mit em ünner annern Möbels. 1932 wunn se gegen ehren Mann en Design-Wettstriet mit de Aino Aalto glasses, de ok de Goldmedaille bi de Triennale ...

                                               

Balken

Mit Balken beteikend man een dreegendet Element in vele Bowarken. Vun öllers her kommt de Begreep ut de Timmerei un dor weern jümmer Holtbalken meent. Vun fröher her weer dor Rundholt bruukt un vundoog nimmt’n Kantholt, also kantig saagt Holt. Hü ...

                                               

Böhn (Huus)

De Böhn, auk Dackbodden, in Westfolen Balken, no den Nedderlannen hen auk Solder / Söller, is de böverste Stiuve, de unner den spitzen Dack van eunen Hius oder eunen anneren Biuwerk liggt. Wenn de Biuwerk eun plattet Dack hett, seggt man meusttie ...

                                               

Doom

En Doom ellers Doomkark is en grote Kark, woneem tomeist en Bischop sien Seet hett. Bispelen dorför sünd in Ossenbrügger Doom Hamborger Doom, wo de ole Doomkark anno 1800 plattmookt worrn is, blots as denn Hamborg wedder en Arzbischop kriegen dee ...

                                               

Fast (Gebüüd)

Fast, Fassen oder Fössen is de böberste Kant vun ein mins 2-fläkiges Dack, wo sik de Dackfläken an de böberste Siet dreept. Normaal löppt de Fössen graduut un inne Waag. Wenn dat nich so is, wiel de Dackkonstrukschon wat anners hergift, denn snac ...

                                               

Finster

Een Finster is bi all Hüüs un anner Gebüüden een Lock in’e Butenwand un dat wat as Konstrukschoon gegen Wind un Weder dorför boot ward. Dat Finster besteiht normaal ut een Stock, de mit’n Muerwark fast verbunnen is, de Fensterflögel, de in’n Stoc ...

                                               

Gentzrode

Gentzrode is en Wesewark in de Gemarken vun de Stadt Reppin, nich wiet af vun de Stadt. Dat is 1876/77 för Alexander Gentz boot wurrn in maurischen Stil. Theodor Fontane hett dor in siene "Wanderungen durch die Mark Brandenburg" allerhand över sc ...

                                               

Gevel

De Gevel, auk Gebbel oder Gewwel is de dreeeckig Wand an de Vörsied un de Achtersiet twischen de Dackschragen. De Gebbel is van Öllers her eun belangireket Element in’r Architektur. Faken worchte de Gebbel up ollerhand Maneren dekoreert, os bi au ...

                                               

Hauböön

De Hauböön is een Deel vun een Buernhus to’n Logern vun Hau as Foder vör dat Veh. De Hauböön is allgemeen de Böön över den Vehstall. Dat Gras ward inne Sommertied op de Wischen meiht un an Oort un Stell toon Dröögen utbredt. Wennt Gras drögt is, ...

                                               

Huus

As Huus beteikend man een Gebüüd, in dat Minschen wahnen un leven daut, denn nömt’n dat Wahnhuus. Wenn in een Gebüüd Geschäftens sünd, seggt’n Geschäftshuus. In een Buernhuus wahnt un leevt vun öllers her de Buernfomilie mit eer Deir tohopen. In ...

                                               

Muur

De Muur oder ok Müür is een massiv Bowark ut Steen un Schiet. De Arbeet hieran ward vun de Mürgers mokt. As Steen ward Natuursteen, Bruchsteen wie Granit oder Kalksteen, brennte Steen wie Tagelsteen oder presste Steen wie Kalksandsteen bruukt. Ee ...

                                               

Peerköpp

Peerköpp oder ok Muulapen sünd en Form von Gevelteken un Dacksmuck, de vör allen an noorddüütsche Neddersassenhüüs begäng is. Aver ok in annere Delen von Europa kaamt Peerköpp as Gevelteken vör.

                                               

Prunkpoort

En Prunkpoort is en besünners riek utstaffeerte Poort, de faken an de Hoffinfohrten von Ollanner Buurnhööv steiht. Wegen de goden Maschboddens weren de Maschbuurn in Olland in’n Vergliek temlich riek. Dat hebbt se ok wiest un jemehr Hüüs un Hööv ...

                                               

Reetdack

Een Reetdack is een typisch olle Dackdecken, wat’t op de hele Welt geben dä. Hüttaudags find’n dat noch veel an’e Küst un an Seen. Reet oder ok Rohr oder Schülp is een Plantenoort ut de Fomilie vun dat Söötgras, dat in’e Hauptsook an’n Water un i ...

                                               

Ruin

De Utdruck Ruin betekent de Resten vun en Bowark. Bowarken köönt op verschedene Oorden to Ruinen warrn. Krieg weer faken de Utlöser dat ganze Städer to Ruinenstäder wörrn. Ok dat freewillige Weggahn vun de Inwahners oder de Dood vun gröttere Dele ...

                                               

Schosteen

Een Schosteen is de Rookaftoch ut een Wahnhuus oder een anner Gebüüd. De Rook kummt ut alle Aven, Heerden un Füürsteden un treckt dörch den Schosteen na boben ut’n Dack rut. Mehrstens sünn dat to’n lootrechten Toch muurte Anlogen. Wenn een lootre ...

                                               

Stratenboom

Mit den Utdruck Stratenboom sin de Bööm meent, de up beid Sieten belang de Straten staht. Mihrstens sin dat Loofbööm, wie Linnen, Kastonien, to’n Deel ok Appel- oder Beernbööm. Se stoht dor ut ünnerscheidlich Grünnen: De Straten sülvst un ok de L ...

                                               

Sweevfähr

Ene Sweevfähr is ene Brüch över enen Stroom oder enen Kanal, bi de ene Kabien an en Gerüst ophungen is vun ene Siet na de annere översett. Vördeel vun ene Sweevfähr över ene normale Fähr to Water is, dat se ok över tofroren Water översetten kann ...

                                               

Tuun

Tuun beteikend de vun Minschen bote Aftrennung vun ein Grundstück na den Nabern oder na de Straat hin. Ein Tuun kann ut Holt oder uk ut Iesen ween. De hölten Tüün bestaht ut Holtpöhl, öftens ut opspliett oder opklövtt Eekenholt, de in de Eerd fas ...

                                               

Ulenlock

Dat Ulenlock, auk wal Ulengatt oder Ulenflucht is en Lock an de böverste Kant von’n Gevel ünner’n Fast bi ole Buurhüüs.Faken is dat Ulenlock in’t Ulenbredd mit in. Dör dit Lock köönt Ulen, as de Kattuul dorüm de Naam Ulenflucht, op’n Böhn kamen u ...

                                               

Walmdaak

En Walmdaak is en Daakform, de in’ Gegensatz to’n Saddeldaak nich blots up de Traufsiet, sonnern ok up de Geevelsiet neigt Daakflachen hett. Disse wurrd as Walm betekent. En vullstännig Walm ersett den Geevel, dat Daak hett also an all veer Siede ...

                                               

Albedo

De Albedo is en Maat för dat Vermögen von diffus reflekteernd Bavenflachen, dat Licht trüchtostrahlen. För spegelnd Bavenflachen speelt dorto noch de Snelliussche Reflekschoon en Rull. För sülvst lüchende Bavenflachen gifft dat den Begreep nich. ...

                                               

Astronoomsch Eenheit

De Astronoomsche Eenheit is een Längenmaat, dat in de Astronomie neven dat Lichtjohr un dat Parsec an’n fakensten bruukt warrt. De Astronoomsch Eenheit is an’n End vun dat 20. Johrhunnert as 149.597.870.691 m defineert woorn un is ungefäähr so ve ...

                                               

Bunnen Rotatschoon

As en bunnen Rotatschoon warrt in de Astronomie de sünnerlich Fall betekent, dat sik en Himmelskörper bi sien Ümloop üm en tweeten Himmelskörper nipp un nau eenmal üm sien egen Ass dreiht. So is dat ok bi den Maand vun uns Eer. De wiest jümmer mi ...

                                               

Catalina Sky Survey

Catalina Sky Survey is en vun de NASA ünnerstött Projekt, um Kometen un Asteroiden optodecken un üm nah NEO’s to söken. Insbesünnere söken de nah potentiell gefährlich Asteroiden, de up de Eerdböverflach inslahn kunnen.

                                               

Fotometrie

De Fotometrie is en Meetverfohren, dat mit Hülp vun en Fotometer in’t Bülgenlängenrebeet vun’t ultravigelette un sichtbore Licht arbeiden deit.

                                               

Freesichtigkeit

Freesichtigkeit oder mit free Oog betekent in de Naturwetenschoppen un Technik all Meten un Beobachten, de ahn optische Helpmiddels wunnen warrt, also ahn den Bruuk vun Feernrohr, Mikroskop, Kamera oder Luup. Begäng is de Begreep vör allen in de ...

                                               

Goethe-Link-Steernwacht

Dat Goethe-Link-Steernwacht is en Steernwacht dicht bi de lütte Stadt Brooklyn in’ US-Bundsstaat Indiana. Dat Observatorium befind sück in de Besitt vun de Indiana University un wurrd vun de Indiana Astronomical Society bedreben. De Bo vun de Ste ...

                                               

Asaph Hall

Asaph Hall wer en US-amerikaanschen Astronom. He is de Opdecker van de Mars-Maanden Phobos und Deimos. Nodem sien Öllern stürben wern, hett Hall erstmol en Lehr as Timmermann anfungen und denn an de Universität Michigan Astronomie studeert. Geld ...

                                               

Hertzsprung-Russell-Diagramm

Dat Hertzsprung-Russell-Diagramm warrt in de Astronomie bruukt un wiest groff de Verdelen vun de Steerns un jemehr Entwicklen. Dorto warrt de Spektraltyyp över de afsluute Helligkeit opdragen, wat bi noog Weerten op en tyypsche lienenordige Verde ...

                                               

Intensitätsinterferometer

Ee Intensitätsinterferometer is en optische Reedschop, üm Winkeldörmeters vun astronoomsche Objekten to meten, de bi’n direkte Beoachten nich uplööst warrn könnt. Dat Intensitätsinterferometer, oder ok Korrelatschoonsinterferometer, weer vun Robe ...

                                               

Lichtjohr

Dat Lichtjohr is en astronoomsch Längeneenheit. Dat Lichtjohr is defineert as de Streck, de en elektromagneetsch Bülg as dat Licht in nipp un nau een Johr dör en Vakuum torüch leggt. Dat sünd ruchweg 9.5 Billionen Kilometer. Vun Naam her künn man ...

                                               

Lüttkörper

Lüttkörpers sünd in de Astronomie en Klass vun Himmelskörpers, de an’n 24. August 2006 vun de Internatschonale Astronoomsche Union nee defineert un inföhrt worrn is.

                                               

Lüüchtkraft

De Lüüchtkraft is en Grött ut de Physik. Se beschrifft de afstrahlte Energie in en sünnere Tieteenheit, dat heet de över all Rebeden vun’t elektromagneetsche Spektrum opsummeerte Strahlungsleistung.

                                               

Metallizität

De Metallizität is in de Astrophysik en Beteken för de Männichkeit vun de sworen cheemschen Elementen in Steerns. Anners as in de cheemschen Bedüden versteiht man hier ünner Metallen tomeist all Elementen mit Utnahm vun Waterstoff un Helium, mitü ...

                                               

Meteoroid

Meteoroiden sünd lütte Objekten vun’t Sünnsystem, de sik op’n Ümloopbahn üm de Sünn bewegt. Enige vun jem krüüzt dorbi ok de Eerdbahn. De Grött vun en Meteoroid vun Brookdelen vun en Millimeter bit to eenige Meter bedrägen. Jemehr Massen künnt do ...

                                               

Naams vun Asteroiden un Kometen

De Naams vun Asteroiden un Kometen warrt in en Verfohren fastleggt, dat ut twee Stopen besteiht: Warrt so en Himmelskörper opdeckt, kriggt he toeerst en vörlöpigen Naam, de ut Tallen un Bookstaven besteiht. Disse Naam bargt normalerwies dat Datum ...

                                               

Oort vun en Steern

De Oort vun en Steern is de Positschoon vun en Steern in jichtenseen Koordinatensystem. Man ünnerscheed toeerst in afslute Öörd, de up den direkten Weg meeten wurrd un relativen Öörd, de jeweils in Betog up de Öörd vun anner Steerns meeten wurrd. ...

                                               

Oppositschoon (Astronomie)

As Oppositschoon warrt in de Astronomie en sünnere Konstellatschoon vun twee Himmelskörper toenanner betekent. Oppositschoon is denn, wenn se sik in en Winkelafstand vun 180° vun’n Betogspunkt befinnt. Normalerwies is blots de Oppositschoon vun e ...

                                               

Phaeton (Planet)

Phaeton is de Naam vun en hypotheetschen Planet, de sien Ümloopbahn twüschen Mars un Jupiter hebben schülln. De Naam vun dissen vermodten Planet kummt ut de greekschen Mythologie, woneem dat de Binaam vun den Sünngott Helios is un to’n annern ok ...

                                               

Planet

Planet is en Begreep ut de Astronomie. Dat Wort kummt ut dat Greeksche un heet so veel as Wannelsteern. Dat kuumt dorvun, dat de Planeten an Himmel jüst so utseen hebt as de annern Steerns, nämlich as lütte lüchtende Punkte. De sünd aber man nich ...

                                               

Populatschoon (Astronomie)

De Begreep Populatschoon oder Steernpopulatschoon betekent in de Astronomie en Ünnermengde vun Steerns in en Galaxie, de sik in jemehr rüümliche Verdeelen, Bewegen, Öller un Metallizität glieken doot.

                                               

Präzession

Präzession is allgemeen de Ännern vun de Laag vun en roteernden Krüsel op den en Kraft wirkt. Meest is de Präzession vun de Eerdass meent. De Präzession is ok bi en Speeltüüchkrüsel to seihn. Wenn de Dreihass vun de Krüsel nipp un nau pielliek to ...

                                               

Radiant (Astronomie)

De Radiant betekent in de Astronomie den Oort an’n Himmel, vun den – ut de Sicht vun en Beobachter op den Planet – en Swarm vun Steernsnuppen utgeiht.

                                               

Rektaszension

Rektaszension is de astronoomsche Begreep för een vun de twee Koordinaten vun en Punkt op de Hevenskugel in dat äquatoriale Koordinatensysteem. De annere Koordinate is de Deklinatschoon. De RA is an’n Heven dat wat de geograafsche Längd is. Beid ...

                                               

Rotatschoon (Physik)

De reine Rotatschoon, ok Rotatschoonsbewegung, Dreihn oder Dreihbewegung vun en Körper, is in Gegensatz to de reine Translatschoon kien Bewegung, de Swoorpunkt vun de Körper dör de Ruum bewegt, man en Bewegung vun de Körper um en Rotatschoonsass. ...

                                               

Siding Spring Survey

De Siding Spring Survey is en Söök-Programm för Eerdbahnkrüzer, wat dat 0.5-m-Uppsala-Schmidt-Teleskop an dat Siding Spring Observatory, New South Wales, Australien nutzen deiht. Dat is dat Tegenstück up de süüdlich Eerhalfkugel to de Catalina Sk ...

                                               

Steernbild

En Steernbild is een vun de 88 Rebeden, in de Astronomie den Heben indeelt hett. In de Ümgangsspraak warrt de Begreep nich so formal bruukt un meent denn tomehrst en Koppel vun Steerns, de tosamen an den Nachtheben en Munster billt. Dat gifft Ste ...