ⓘ Enzyklopädie. Schon gewusst? Seite 183


                                               

Archäologie

De Archäologie, is en Wetenschop, de – tomeist mit annere Naturwetenschoppen tosamen – de Geschicht vun den Minsch un de Entwickeln vun sien Kultur utforscht. De Archäologie stütt sik dorbi op Ünnersöken vun dat, wat in de Eer vun dat Leven vun d ...

                                               

Chopper (Archäologie)

En Chopper is en Steenwarktüüch mit en Snittkant, de unregelmatig bearbeit is. He warrt in de Archäologie to de Pebble Tools rekent. Choppers kaamt blot in Fundstäen vor, de mehr, as 2 Mio. Johre oold sund un höört dor to dat fröhe Paläolithikum ...

                                               

Chopping Tools

Chopping Tools is de Naam for sunnerliche Flintsteen-Warktüüch ut de ollste Steentied. Gegen de Choppers over, de blot up eene Siet afslahn sund, is de Kling vun de Chopping Tools vun beide Kanten ut torechtslahn.

                                               

Johann Friedrich Danneil

Johann Friedrich Danneil weer en düütschen Historiker. Danneil is 1783 as Söhn vun en Glasermeester in Calwe boren. Al in’t Öller vun twee Johren is he mit siene Familie na Soltwedel tagen. Dor möök he 1801 sienen Afsluss an de Latienschool vun S ...

                                               

Deppeltske Kinnermumie

De Deppeltske Kinnermumie es de Nome van eunen mumifizeurden Äumken in’n völkerkundlicken Afdeul van’n lippsken Lannesmuseum in Deppelt, dat man in Peru vund un rund 6500 Jore auld es. Dat maket de deppeltske Kinnermumie eune van’n öllsten Mumien ...

                                               

Fro vun Arlington Springs

De Fro vun Arlington Springs is en Skelett, dat op dat Santa-Rosa-Eiland, dat to de Kanal-Eilannen in Kalifornien höört, funnen worrn is. In de Johren 1959/1960 hett Phil C. Orr, de Krater för Antropologie un Naturhistorie an dat Santa-Barbara-Mu ...

                                               

Fuustbiel

Dat Fuustbiel is en Reedschop ut Steen. Düsse Reedschop is vun twee Kanten bearbeit, vundeswegen warrt dor ok Tweekant to seggt. Fuustbiele hefft en runden Greep ton Anfaten. De Siet gegen düssen Greep over is spitz maakt. Toeerst sund de Fuustbi ...

                                               

Hamborger Kultur

De Hamborger Kultur weer en Kultur ut de Steentiet, de na Fundsteden inn Ruum Hamborg nöömt is un in de Tiet vun 13.000 bet 10.000 v. Chr. leev. Den Begreep "Hamborger Kultur" hett de Prähistoriker Gustav Schwantes 1933 präägt. De Hamborger Kultu ...

                                               

Hemmoorer Ammel

Hemmoorer Ammels sünd en Soort Fatt ut Metall in Zylinnerform mit en runnen Bodden un en Ring oder Foot, op den dat steiht. Welk hebbt en Relief-Fries buten rüm. Blangen Ammels ut Mischen un Bronz gifft dat ok en poor enkelte, de ut Sülver sünd. ...

                                               

Moorliek

Ene Moorliek is ene Minschenliek, de dör de cheemschen Perzessen in dat Moor konserveert worrn is jüst as so ’ne Mumie. De Forschers kennt üm un bi 700 Funnen vun Moorlieken ut dat germaansche Noord-, Middel- un Westeuropa vun de Iesentiet. Se fa ...

                                               

Jan II. von Slamersdörp

Jan II. von Slamersdörp weer von 1406 bet 1420 Arzbischop von Bremen. He stamm ut holsteenschen Adel un kummt 1373 as Baas von de Bremer Doomschool toeerst in de Oorkunnen vör. Von 1381 bet 1406 weer he Archdiaken von Hadeln un Wusten. 1386 hett ...

                                               

Nebukadnezar I.

Nebukadnezar I., König vun Babylon 1128 v. Chr 1104 v. Chr., is de veerte un bedüdenste König vun dat Huus Isin, dat Babylon unafhängig maakt hett vun de Macht vun Assyrien un dat ok de Gefohr, de vun dat Riek Elam utgüng, biesiet schaven hett. H ...

                                               

1632

Rembrandt kriggt sien Bild Anatomiestunn vun Dr. Tulp fardig

                                               

1633

23. Februar: Samuel Pepys, engelschen Amtsmann un Schriever † 1703 8. September: Ferdinand IV. ut dat Huus Habsborg, latern röömsch-düütschen König, König vun Böhmen, Ungarn un Kroatien † 1654 20. April: Go-Kōmyō, 110. Tennō vun Japan † 1654

                                               

1634

22. Juni: De nedderlannsche Maler Rembrandt van Rijn heiraat Saskia van Uilenburgh

                                               

1637

15. Februar: Ferdinand III., König vun Ungarn un Böhmen, un Röömsch-düütschen König, warrt Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek.

                                               

1639

De Groote Kerk in de nedderlannsche Stadt Maassluis warrt fardigstellt. Francesco Cavalli föhrt siene eerste Oper Le Nozze di Teti e di Peleo an dat Teatro San Cassiano in Venedig up.

                                               

1640

3. November: De engelsche König bruukt unbedingt nee Stüern vunwegen den Krieg gegen Schottland un röppt dorüm dat Lange Parlament tohopen. Düt Parlament stellt nadem ünner Oliver Cromwell en Armee tosamen un fangt en Börgerkrieg gegen den König ...

                                               

1641

In dat Teatro di San Cassiano in Venedig warrt Francesco Cavalli siene Oper La Didone ton eersten Mol upföhrt.

                                               

1642

4. Januar: De engelsche König Karl I. marscheert mit Suldaten in dat Lange Parlament in London in un versöcht, fiev Liddmaten vun dat Parlament achter Trallen to setten. Na düssen Greep na den Staat fangt de engelsche Börgerkrieg an. Dat Parlamen ...

                                               

1643

29. November: Claudio Monteverdi, italiensch Komponist * 1567 18. Mai: Henri de Sponde, franzöösch Jurist, Historiker un Bischop * 1568 11. Dezember: Herman vun Wrangel, sweedsch General un Politiker * 1584 oder 87 20. April: Johann Christoph Dem ...

                                               

1648

Dat Dörp Swachhusen bi Bremen kümmt tohopen mit dat Arzbisdom Bremen an Sweden un warrt Goot vun den sweedschen Liefdokter Cleberfeldt 30. Januar: De Freden vun Mönster. Dör de Ünnerschriften vun de Gesandten in Mönster geiht de Achtigjöhrige Kri ...

                                               

1665

In London brickt de grote Pest ut. Bi 70.000 Minschen kaamt dor bi üm, in den ganzen Süden vun England sünd dat bi 100.000 Lüde Frankriek jaagt Malta dat Eiland Saint Croix in de Karibische See wedder af, wat hüdigendags to de Amerikaanschen Jumf ...

                                               

1666

Robert Boyle vertellt vun dat Hydrostaatsch Paradoxon 30. März: De Danebrog warrt över dat Eiland St. Thomas in de Karibische See uptagen, wat hüdigendags to de Amerikaanschen Jumferninseln tohöörn deit. Vun nu af an höört dat Eiland to de Koloni ...

                                               

1680

31. Mai: Joachim Neander, Paster, Dichter un Komponist vun Karkenleeder ut Bremen * 1650 10. Oktober: Jacob Tappe, düütsch Mediziner * 1603 4. Dezember: Petronio Franceschini, italieensch Komponist un Cellist * 1651

                                               

1682

25. Juni: Iwans V. un Peter de Grote weert tosamen ton Zar vun Russland kröönt De franzöösche Hoff unner Ludwig XIV. treckt vun Paris üm na dat nee Slott Versailles. 27. Oktober: De Stadt Philadelphia in Pennsylvania warrt grünnt.

                                               

1684

15. März: August Varenius, düütsch Theoloog un Perfesser * 1620 1. Oktober: Pierre Corneille, franzöösch Schriever un Dichter * 1606 24. März: Pieter de Hooch, nedderlannschen Maler * 1629

                                               

1686

2. September: De Habsborger Karl V. vun Lothringen erovert mit siene Truppen de Stadt Buda, wat hüdigendags en Deel vun Budapest is, na 145 Johren vun de Osmanen torüch.

                                               

1687

28. September: François Turrettini, Genfer Theoloog * 1623 22. März: Jean-Baptiste Lully, italieensch-franzööschen Komponist ut de Tiet vun dat Barock * 1632

                                               

1688

Glorious Revolution in England: Willem III. vun Oranien warrt König in Grootbritannien. De kathoolsche König Jakob II. ut dat Huus Stuart mutt dat Land verlaten.

                                               

1689

2. März: Heidelbarg warrt in den Pälzer Arvkrieg vun de Franzosen innahmen un to Dutt maakt. 5. März: Mannheim warrt in den Pälzer Arvkrieg vun de Franzosen afbrennt. Brannenborg-Preußen besett dat Krabbeneiland twüschen Saint Thomas un Puerto Ri ...

                                               

1690

24. Januar: De König vun Ungarn un latere Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek, Joseph I., warrt Röömsch-düütschen König. 12. Juli: In de Slacht an den Boyne winnt de Protestanten ünner den engelschen König Willem III. vun Oranien över de Kathools ...

                                               

Andrea Belvedere

Andrea Belvedere weer en italieenschen Maler. Belvedere weer en wichtigen Vertreder von de barocke Stilllevenmaleree in Neapel in de Traditschoon von Paolo Porpora un Porpora sien Schöler Giovanni Battista Ruoppolo. He is mit Blomen- un Fruchtstü ...

                                               

Antonio Carneo

Antonio Carneo weer en veneziaanschen Maler von dat Barock. Carneo hett in de Provinz Friaul leevt, de to de Tied von de Republik Venedig regeert worrn is. He weer in Udine un Portogruaro künstlerisch aktiv. Carneo – en Maler von de veneziaansche ...

                                               

Francesco Cavalli

Francesco Cavalli, an un for sik Pier Francesco Caletti-Bruni is en Komponisten un Orgelspeler ut de Barocktied in Italien ween. Hüdigendags is he sunnerlich for siene Opern bekannt.

                                               

Miguel de Cervantes Saavedra

Miguel de Cervantes Saavedra ; † 23. April 1616 in Madrid) weer en spaanschen Dichter. He weer sien Leven lang en armen vun veel Unglück verfolgten Minsch. In de Seeslacht vun Lepanto verloor he siene rechte Hand un dorüm weer sien Ökelnaam "de g ...

                                               

Nicolas Chédeville

Nicolas Chédeville ; † 6. August 1782 Paris) is en franzööschen Komponist un Oboenspeeler ween. Nicolas weer de jungste vun dree Bröer, de leifig up de Musette de Cour speelen konnen. Dat weer en Dudelsack ut de Tied vun dat Barock. In Frankriek ...

                                               

Antonio Cifra

Antonio Cifra kreeg sien Utbillen bi Giovanni Bernardino Nanino in Rom. He weer van 1605 bit 1607 musikalisch Baas vun dat Seminario Romano un in glieker Positschoon van 1608 bit 1609 an dat Collegium Germanicum. Van 1609 bit to sien Dood weer Ci ...

                                               

Oliver Cromwell

Oliver Cromwell, grünn de Republik vun England un regeer as Lordprotektor över England, Schottland un Irland in de korte Tiet, wo Grootbritannien en Republik ween is. An un för sik weer he en eenfachen Afordenten in dat Engelsche Ünnerhuus. In de ...

                                               

Simon Dach

Simon Dach weer de Schriever vun dat bekannte plattdüütsche Leed Anke van Tharaw. Dach was de Söhn vun en Dolmetscher för Litausch bi Gericht in Memel. He was in Königsbarg op de Doomschool un güng later na de Latienschool in Wittenbarg. He was o ...

                                               

René Descartes

René Descartes, up Latiensch Renatus Cartesius, weer en franzööschen Philosophen, Mathematiker un Naturwetenschoppler. Descartes höört in dat Tiedöller vun de Opklärung. He warrt ankeken as de Mann, de den Grund leggt hett vun den modernen Ratsch ...

                                               

Dierk Anton Witte

Dierk Anton Witte weer en lutherschen Pastor, Proovst un Frund un Kenner vun de Freesche Spraak. He keem ann 3. Juni 1694 na Imßen an de Bartelmees-Kark un is dor bleven bit up sien Dood. Sunnerlich for dat Wusterfreesch is he wichtig, vunwegen d ...

                                               

Joannes Baptista Dolar

Joannes Baptista Dolar SJ weer en Kumponist un Preester. Dolar weer op dat Jesuitenkolleg von Ljubljana un keem 1639 as Noviez na Wien. Hier hett he Philosophie an de Universität Wien studeert un hett 1642 de nedderen Wiehen kregen. Twüschen 1645 ...

                                               

Jacob van Eyck

Jacob van Eyck is wohrschienlich in Heusden as Kind vun adelige Öllern boren wurrn. Al bi siene Geboort weer he blind. In Heusden is he to en Klockenkunnigen un Klockenspeeler wurrn. Heusden hett man een lüttjet Carillon harrt, dat in den Toorn v ...

                                               

Marco Antonio Ferro

Marco Antonio Ferro is in Wien as Lutenspeler togange ween. In dat Woort vorweg vun de eenzigste Sammlung vun siene Warke hett he sik sülms as "Cavalier Aurato" Ridder vun’n Gollen Sporen betekent un hett sik "Conte Palatino Cesarea" nömmt. Vunde ...

                                               

Petronio Franceschini

Petronio Franceschini weer en italieensch Komponist un Cellist. Petronio Franceschini, en Bröer vun den Maler MarcAntonio Petronio Franceschini, studeer tonächst in sien Heimatstadt bi Lorenzo Perti un dornah in Rom bi Giuseppe Corsi detto Celani ...

                                               

Giovanni Gabrieli

Giovanni Gabrieli studeer bi sien Unkel, den Komponisten Andrea Gabrieli un bi Orlando di Lasso während de sien Tiet in München. He wurr 1584 oder 1585 2. Organist an de Kark San Marco Markuskark in Venedig un övernehm nah de Dood vun sien Unkel ...

                                               

Theodor Galle

Theodor Galle weer en nedderlandschen Koppersteker ut dat Fröhbarock. Galle is 1571 in Antwerpen as Söhn von Philipp Galle boren. Sien Broder weer Cornelius Galle de Öllere. He güng na en Lehr bi sien Vader na Room, üm dor antike Denkmaals to stu ...

                                               

Ennemond Gaultier

Ennemond Gaultier weer en franzööschen Luutspeler un Kumponist. He weer toeerst in Lyon aktiv un is 1620 Kamerdener von de Königinmoder Maria deMedici un Hoffluutspeler in Paris worrn. Villicht weer he en Schöler von René Mézangeau. 1631 güng he ...

                                               

Pierre Gaviniès

Gaviniès weer de Söhn vun en Vigelienbauer un en vun de bedüüdenst franzöösch Vigelienspelerpersönlichkeiten vun dat 18. Johrhunnert. All mit datteihn Johren keem he all groot herut an de Siet vun den lAbbé le fils nömmt Joseph-Barnabé Saint-Sevi ...